SON YAZILAR

24 Eylül 2016 Cumartesi

‘Asgari ücret’ hep güncel!

Alo Sgk | 09:42 | | | | | | |


Türkiye’deki genel ücret seviyesi için de önemli bir kriter olan asgari ücret, her zaman bir şekilde tartışma konusu oluyor.  



Serhat ALİGİL  
Dünya Gazetesi  
Son genel seçimlerde partilerin önemli vaatlerinden biri de olan asgari ücret, yıl sonu öncesi önemli tartışma konusu oldu. Bu seferki tartışma ‘gelir vergisi dilimleri’ üzerinden yürütülüyor. Çünkü, hükümetten yapılan son açıklama olmasa bugün aylık net 1301 lira olan asgari ücretle çalışanlar, ekim ayından itibaren yüzde 15 yerine yüzde 20’lik gelir vergisi dilimine dahil olacak ve daha çok vergilendirilecekti. Bu durumda milyonlarca asgari ücretlinin aylık ücretinin yaklaşık 70 lira azalması bekleniyordu. Bu tartışmalar 2016 yılı asgari ücretini belirleme sırasında da gündeme gelmiş, hükümet günü geldiğinde gereken düzenlemeyi yapacağını vadetmişti. Son açıklama tartışmayı bu yıl için ortadan kaldırdı ama Türkiye’de bitmek bilmeyen asgari ücret tartışmalarına bu ücretin dayanakları, belirleme yönetimi, mevcut düzeyi kapsamında bakmak faydalı.
► Yasal dayanağı nedir?
Asgari ücretin ilk yasal dayanağı, “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı Anayasa’nın 55’inci maddesinde. Bu maddedeki vurgu şöyle: “Asgari ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da göz önünde bulundurulur.” 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39’uncu maddesinde ise şöyle düzenleniyor: “İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir.”
‘Refah payı' da isteniyor
► Tespit Komisyonu kimlerden oluşuyor?
Bu Komisyon Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın (ÇSGB) tespit edeceği üyelerden birinin başkanlığında ÇSGB Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü veya yardımcısı, TÜİK Ekonomik İstatistikler Dairesi Başkanı veya yardımcısı, Hazine Müsteşarlığı temsilcisi, DPT Müsteşarlığından konu ile ilgili dairenin başkanı veya yetki vereceği bir görevli ile bünyesinde en çok işçiyi bulunduran en üst işçi kuruluşundan değişik işkolları için seçecekleri 5, bünyesinde en çok işvereni bulunduran işveren kuruluşundan değişik işkolları için seçeceği 5 temsilciden oluşuyor. Komisyon ‘çoğunluk’la karar veriyor.
► Hangi ücrete ‘asgari’ deniyor?
Son Asgari Ücret Yönetmeliği’ne göre asgari ücretin tanımı şöyle: “İşçilere normal bir çalışma günü karşılığı ödenen ve işçinin gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamaya yetecek ücreti.”
► Bu ücretin belirlenmesinde temel ilkeler neler?
Yine aynı yönetmelikte, eşitlik ilkesi konusunda şu vurgu yapılıyor: “Asgari ücretin belirlenmesinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ile benzeri sebeplere dayalı herhangi bir ayrım yapılamaz.” Komisyon, asgari ücreti bütün işkollarını kapsayacak şekilde belirliyor. Ücretin, bir günlük olarak belirlenmesi ise esas kabul ediliyor. Aylık, haftalık, saat başına, parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen durumlarda gerekli ayarlamalar buna göre yapılıyor. Ayrıca Komisyon, ücretin belirlenmesinde; ülkenin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik durumu, ücretliler geçinme indekslerini, bu indeksler yoksa geçinme indekslerini, fiilen ödenmekte olan ücretlerin genel durumunu ve geçim şartlarını göz önünde bulunduruyor. Öte yandan işçi kesimi uzun yıllardır ekonomik büyümeye paralel olarak asgari ücrete “refah payı” eklenmesini de istiyor.
► 2016 yılı asgari ücreti nasıl tartışıldı?
2016 yılıyla ilgili asgari ücret, 2015 yılında Asgari Ücret Tespit Komisyonu’ndan önce seçim meydanlarında tartışıldı. 7 Haziran seçimleri öncesi CHP’nin vaatleri arasına almasıyla başlayan bu tartışma, 1 Kasım seçimlerinde ise zirveye çıktı. 1 Kasım seçimlerine giderken CHP vergi muafiyeti ve net 1500 lira, AKP net 1300 lira, MHP net 1400 lira ve HDP net 2 bin lira vaat etti. Seçimleri AKP’nin kazanmasıyla 1300 liralık ücret netleşirken, Asgari Ücret Tespit Komisyonu’na bu rakamı onaylamak düştü. 30 Aralık 2015’teki o toplantı sonrası ortaya çıkan sonuçlar, net ücretin ‘Asgari Geçim İndirimi’ dahil 1301 lira olduğu ve işveren kesiminin itirazıydı. TİSK muhalefet şerhinde şu vurguyu yapmıştı: “2016 yılı tüketici enflasyonu yüzde 8 düzeyinde iken, asgari ücretin yüzde 30 artırılması ve artıştan kaynaklanacak yükün büyük kısmının işletmelerin üzerine bırakılması birçok alandaki ekonomik dengeyi olumsuz yönde etkileyecektir.”
Maliyeti 1 milyar lira
► Mevcut asgari ücretin çalışana ve işverene maliyeti nedir?
Bugün 1301 lira olan net asgari ücretin işçi için brütü 1647 liraya denk geliyor. Bunun içinde yüzde 14’lük SGK primi (231 lira), yüzde 1’lik İşsizlik Sigortası Primi (16 lira), yüzde 15 Gelir Vergisi (86 lira), Asgari Geçim İndirimi (124 lira), yüzde 0,6 Damga Vergisi (12 lira) var. Kesintiler asgari ücretten düşülürken, asgari geçim indirimi (AGİ) ilave edilerek net ücrete ulaşılıyor. İşverene maliyeti 1935 lira olan asgari ücretin içindeyse 1647 lira brüt asgari ücret, yüzde 15,5’lik SGK İşveren Primi (255 lira), yüzde 2’lik İşsizlik Sigortası Fonu (33 lira) var.
► Asgari ücret nasıl 1301 lira seviyesinde tutulacak?
Hükümetin, “asgari ücret 1300 liranın altına düşmeyecek” vaadinin formülünü ve bununu bütçeye maliyetini geçtiğimiz günlerde Maliye Bakanı Naci Ağbal açıkladı...