SON YAZILAR

13 Temmuz 2017 Perşembe

Geçici verginin beyanı ve özel durumlar

Alo Sgk | 09:25 | | | | | |


Geçici verginin beyanı ve özel durumlar

Akif AKARCA - Dr. Mehmet ŞAFAK
Dünya Gazetesi

Devlet bütçe gelirlerinin önemli iki kaynağı olan gelir ve kurumlar vergisi uygulamasında ticari ve mesleki kazançların hesap döneminin sona ermesini izleyen dördüncü ayın sonunda beyan edilmesi ve ödenmesi, vergisi tevkif suretiyle kesilip aylar itibariyle beyan edilip ödenmek durumunda olan ücret geliri, mevduat faiz geliri ve diğer gelirlere nazaran eşitsizlik yaratmaktadır. Ayrıca yıllık olarak beyan edilen gelirlerde enflasyon nedeniyle kayıplar olmaktadır. Bu nedenlerle ticari ve mesleki kazançlar ve kurum kazançları üzerinde hesap dönemi kapanmadan belli dönemlerde geçici yada peşin vergi alınması uygun görülerek mevzuatımızda gerekli düzenlemeler yapılmıştır.


Geçici vergi uygulaması değişik adlarla ve değişik hesaplama şekli ile 1980 lerin başından itibaren başlamıştır. Hesap döneminin kapanmasını izleyen yıl mart veya nisan ayında verilecek yıllık beyannamelerde hesaplanıp ödenecek vergiye mahsup edilmek üzere, yıl içinde avans veya peşin gelir veya kurumlar vergisi alınmakta ve bu vergiler verilecek yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde hesaplanan vergiden mahsup edilmektedir.
Bu gün yazımızda geçici vergi üzerinde kısaca durduktan sonra geçici vergi beyan dönemleri ve özel durumlarda beyan dönemlerinin ne olacağı, beyanname verilmesine gerek olmayan haller üzerinde duracağız.

Geçici vergi düzenlemesi (GVK mükerrer 120'nci madde)

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120'nci maddesi geçici vergi ile ilgili düzenlemelere yer vermiştir. Başlangıçta geçici vergi beyan dönemleri altışar aylık dönemler iken 2001 yılından itibaren yıllık hesap dönemleri üçer aylık 4 döneme bölünmüştür

01.01.2001 yılından geçerli olmak üzere, Bakanlar Kurulu maddede verilen yetkisini kullanarak, geçici vergi dönemlerini üç ay, geçici verginin beyan süresini üç aylık dönemi izleyen ikinci ayın on dördüncü, ödeme süresini ise on yedinci günü akşamı olarak belirlemiştir.
Geçici vergi beyannameleri ile beyan edilip ödenen geçici vergi (tevkif yoluyla ödenen gelir vergileri dahil) yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri ile bildirilen vergilerden mahsup edilir. Mahsup edilemeyen tutar, mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilir. Bu mahsuplara rağmen kalan geçici vergi tutarı, o yılın sonuna kadar yazılı olarak talep edilmesi halinde mükellefe red ve iade edilir.
Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. nci maddesi hükmünün kurumlar vergisi mükellefleri hakkında da uygulanacağı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 25'inci maddesinde belirtilmiş, ayrıca 217 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu Genel Tebliği'nde de açıklanmıştır.

Geçici vergi beyannamesi verecek mükellefler

Gerçek usulde vergilendirilen bilanço ve işletme hesabı esasına göre defter tutan ticari kazanç erbabı(basit usule tabi olanlar geçici vergi beyannamesi vermezler),serbest meslek erbabı gelir vergisi mükellefleri geçici vergi beyannamesi vermek zorundadırlar. Adi ortaklık ve kollektif şirket ortakları ile adi komandit şirketlerin komandite ortakları bu şirketlerden elde ettikleri kazançları dolayısıyla geçici vergi beyannamesi vermek durumundadırlar. Kollektif ve adi komandit şirketlerin tüzel kişiliği mevcut olmakla birlikte vergi mevzuatımızda gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olarak kabul edilmemişlerdir. Ancak,adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların şirketten aldıkları kazançlar, şahsi ticari veya mesleki kazanç sayıldığından geçici verginin konusuna girmektedir.
Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş eshamlı komandit şirketler ,iş ortaklıkları ile benzer nitelikteki yabancı kurumlar ve kooperatifler kurumlar vergisi mükellefi olarak geçici vergi beyannamesi vereceklerdir.
Türkiye'de iş yeri veya daimi temsilcisi bulunan dar mükellefiyete tabi kurumlar, bu faaliyetleri dolayısıyla geçici vergi beyannamesi vereceklerdir.
Kamu iktisadi kuruluşları (belediyelere ait olanlar dahil) ve kamu iktisadi işletmeleri ile dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeleri kurumlar vergisi mükellefi olarak geçici vergi beyannamesi vermek durumundadır.
Yukarıda sayılanlardan olmakla beraber, gelir veya kurumlar vergisinden muaf olanlar geçici vergi ödemeyeceklerdir. Bunlardan muafiyet şartlarını kaybedenler, mükellef oldukları tarihten itibaren geçici vergi ödemekle yükümlü olacaklardır.
Zirai kazanç sahipleri ile ücret, menkul ve gayrimenkul sermaye iradı, diğer kazanç ve irat elde eden gelir vergisi mükelleflerinin geçici vergi ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Geçici vergi beyannamesi vermeyecek mükellefler ve kapsama girmeyen kazançlar

Yıllara sari inşaat ve onarma...